Nieuwe hoop voor patiënten die het CPAP-masker niet verdragen
Een Europese klinische studie brengt echt bemoedigend nieuws. Patiënten die het CPAP-apparaat met gezichtsmasker niet kunnen verdragen, zouden baat kunnen hebben bij een medicijn in tablettvorm. Het gaat bovendien om een middel dat artsen al goed kennen — alleen uit een heel ander vakgebied.
Obstructief slaapapneu treft naar schatting wel een miljard mensen wereldwijd. Velen hebben er zelfs geen weet van. Ze staan ’s ochtends moe op, lijden aan hoofdpijn, kunnen zich moeilijk concentreren, komen bij in gewicht en hun naasten klagen over luid snurken met opvallende ademstilstanden.
Waarom de helft van de patiënten stopt met CPAP
De gouden standaard bij de behandeling van slaapapneu blijft het CPAP-apparaat, dat via een ’s nachts gedragen masker lucht onder constante druk inblaast. Het kan ademstops vrijwel volledig elimineren. Toch loopt het in de praktijk anders.
Een groot aantal patiënten stopt al binnen het eerste jaar met het apparaat — ook al werkt het technisch gezien perfect. Ze ergeren zich aan het geluid, de vervelende druk van het masker op het gezicht, het gevoel van verstikking of het uitdrogen van de slijmvliezen. Ongeveer één op de twee patiënten legt het CPAP-apparaat binnen het eerste jaar aan de kant. Precies daarom zoeken wetenschappers al jaren naar farmacologische alternatieven.
Sultiaam: een oud anti-epilepticum in een verrassend nieuwe rol
Baanbrekende resultaten kwamen voort uit de Europese klinische studie met de naam FLOW. Onderzoekers testten daarin het effect van sultiaam — een ouder, goed bewezen anti-epilepticum dat tot nu toe vooral in de neurologie werd gebruikt — bij patiënten met matige tot ernstige obstructieve slaapapneu.
Aan de studie namen 298 volwassen patiënten uit vijf Europese landen deel. De behandeling duurde vijftien weken en de deelnemers werden verdeeld over groepen met verschillende doseringen of een placebo. De resultaten bij de hoogste doseringen waren overtuigend: sultiaam verminderde het aantal nachtelijke ademstilstanden gemiddeld met 47 procent en verbeterde tegelijkertijd het zuurstofniveau in het bloed tijdens de slaap.
Dat is een buitengewoon sterk effect. Tot nu toe bestond er namelijk geen enkel oraal middel dat rechtstreeks inwerkte op de mechanismen achter slaapapneu — en niet alleen op de gevolgen ervan. De onderzoekers benadrukken echter dat dit vooralsnog om de tweede fase van klinisch onderzoek gaat en dat een uitgebreidere derde fase met meer patiënten noodzakelijk zal zijn vóór toepassing in de dagelijkse praktijk.
Hoe sultiaam werkt in het lichaam
Sultiaam behoort tot de groep van koolzuuranhydraseremmers. Het belangrijkste voordeel in de context van slaapapneu ligt in het vermogen om de ademhalingsregulatie te stabiliseren — dat wil zeggen de manier waarop de hersenen en het lichaam reageren op schommelingen in het zuurstof- en koolzuurgehalte.
Bij een deel van de patiënten met slaapapneu treedt wat men een hoge loop gain noemt op. Dit betekent dat het systeem dat de ademhaling regelt, overdreven heftig reageert. Het gevolg is een kenmerkend patroon: perioden van zeer snelle en diepe ademhaling wisselen af met volledige ademstops. Sultiaam kalmeert dit systeem, waardoor de ademhaling ’s nachts gelijkmatiger verloopt.
Kleinere eerdere studies suggereerden bovendien dat het medicijn ook de spierspanning in de keel verbetert. De luchtwegen zakken dan minder in, wat het risico op afsluiting tijdens de slaap vermindert.
Welke bijwerkingen werden vastgesteld
Tijdens de FLOW-studie kwamen bijwerkingen relatief vaak voor, maar in de meeste gevallen waren ze mild en verdwenen ze vanzelf. Het vaakst meldden patiënten paresthesieën — dat zijn gevoelens van gevoelloosheid, tintelingen of prikkeling in de vingers of rond de mond.
- Overwegend tijdelijke en onschadelijke klachten
- Paresthesieën waren de meest gerapporteerde bijwerking
- De verdraagzaamheid werd bij verschillende doseringen gevolgd
- Geen ernstige complicaties tijdens de studie
- De meeste bijwerkingen verdwenen zonder tussenkomst
- Verdere studies zijn nodig voor een volledige beoordeling van de langetermijnveiligheid
De pil helpt niet iedereen: één mechanisme van de vier
Obstructieve slaapapneu kan ontstaan door een combinatie van vier belangrijke factoren: instabiele ademhalingscontrole, verminderde activiteit van de zenuwen die de keelspieren aansturen, anatomische vernauwing van de luchtwegen en een lage drempelwaarde voor ontwaken. Sultiaam richt zich uitsluitend op de eerste factor — de instabiele ademhalingsregulatie.
Als dit mechanisme bij een bepaalde patiënt domineert, kan het medicijn uitstekend werken. Is het hoofdprobleem echter de anatomie van de keel of overgewicht, dan kan het effect aanzienlijk zwakker zijn. Kortere eerdere studies registreerden bovendien geen duidelijke verbetering van overmatige slaperigheid overdag of levenskwaliteit, ondanks een daling van het aantal apneu-episodes.
Experts van verschillende universiteiten benadrukken daarom dat de toekomst van de behandeling in een gepersonaliseerde aanpak ligt. In plaats van één schema voor iedereen begint er een model te ontstaan waarbij de therapie wordt gekozen op basis van het specifieke ziekmechanisme bij elke individuele patiënt.
Meer pillen onderweg: het farmacologische tijdperk van de slaapgeneeskunde begint
Sultiaam is niet de enige kandidaat voor een tabletbehandeling van obstructieve slaapapneu. Het bedrijf Apnimed kondigde aan een registratieaanvraag in te dienen bij de Amerikaanse FDA voor het preparaat AD109. Het gaat om een combinatie van twee bekende stoffen — aroxybutynine en atomoxetine — die als doel hebben de neuromusculaire functie van de bovenste luchtwegen te verbeteren en hun weerstand tegen instorting ’s nachts te vergroten.
Een ander project is IHL-42X, ontwikkeld door Incannex Healthcare. Ook dit is een gecombineerde therapie van twee bewezen stoffen, die al is gevorderd tot de tweede fase van klinisch onderzoek. En sinds eind 2024 is er nog een goedgekeurde doorbraak.
Tirzepatide onder de naam Zepbound werd het eerste medicijn dat officieel is toegelaten voor de behandeling van obstructieve slaapapneu bij mensen met obesitas. Het werkt indirect — door lichaamsgewicht te verminderen, waardoor de druk van weefsel op de luchtwegen afneemt. In plaats van één universeel schema met een masker begint er zo een precisiegeneeskunde voor de slaap vorm te krijgen.
Wat dit in de praktijk betekent voor patiënten in de komende jaren
Voor iedereen die elke avond een CPAP-masker opzet en uitkijkt naar de ochtend, klinkt het vooruitzicht van een behandeling met een pil verleidelijk. Toch is het belangrijk om nuchtere verwachtingen te bewaren. Noch sultiaam, noch de andere genoemde preparaten zullen CPAP-apparaten ’s nachts vervangen.
Een realistischer scenario ziet er zo uit: over een paar jaar zal een arts kunnen kiezen uit een heel palet aan methoden. Van het klassieke masker tot intra-orale apparaten en gewichtsreductie tot verschillende combinaties van medicijnen. Bij sommige patiënten kan het masker misschien volledig worden weggelaten, bij anderen kan de druk of de gebruiksduur in elk geval worden verminderd.
Er wordt steeds meer gesproken over op maat gesneden slaapgeneeskunde. Nog voordat een specifiek medicijn wordt voorgeschreven, ondergaat de patiënt een grondiger diagnostisch onderzoek — een analyse van het patroon van ademstilstanden, een beoordeling van de keelanatatomie, het lichaamsgewicht en de reactie van het ademhalingscentrum. Op basis daarvan stelt de specialist een individueel therapeutisch plan op.
Symptomen die u zeker niet mag onderschatten
Farmacologie opent nieuwe mogelijkheden, maar de basis van alles blijft de tijdige herkenning van de aandoening. Nog steeds bagatelliseren veel mensen de kenmerkende symptomen of brengen ze die helemaal niet in verband met slaapapneu. Waar moet u op letten?
- Luid, onregelmatig snurken met merkbare pauzes in de ademhaling
- Gevoel van verstikking of kortademigheid ’s nachts
- Hoofdpijn ’s ochtends en een droge mond bij het ontwaken
- Sterke slaperigheid overdag, inslapen tijdens een gesprek of voor de televisie
- Concentratieproblemen, prikkelbaarheid en een verslechterde stemming
- Frequent ’s nachts wakker worden zonder duidelijke reden
- Gevoel van uitputting zelfs na voldoende lange slaap
- Verminderd libido en erectiestoornissen bij mannen
Bij deze symptomen loont het de moeite om een huisarts te raadplegen of rechtstreeks een specialist in slaapgeneeskunde of een kno-arts te bezoeken. De standaard voor diagnose is polysomnografisch onderzoek of een vereenvoudigde thuistest. Zonder een nauwkeurige diagnose zal het moeilijk zijn om toekomstige farmacologische therapie correct te richten.
In een gesprek over nieuwe medicijnen mag leefstijl niet worden vergeten. Zelfs de beste pil weegt niet op tegen de gevolgen van ernstig overgewicht, overmatig alcoholgebruik voor het slapengaan of roken. Een gezond lichaamsgewicht handhaven, genotmiddelen beperken en een regelmatig slaapritme aanhouden vergroten de kans dat welke behandeling dan ook — tabletten of apparaten — echt effectief zal zijn.
Voor artsen worden de komende jaren een periode van snelle kennisontwikkeling en de noodzaak om gevestigde werkwijzen te herzien. Voor patiënten is dit een goed moment om diagnostiek niet uit te stellen — hoe eerder de aandoening wordt opgespoord, hoe groter de kans dat wanneer orale therapie zijn intrede doet in de dagelijkse praktijk, er volledig gebruik van kan worden gemaakt.
